De botten van meer dan dertig runderen

Vrijwel uitsluitend middenhands- en middenvoetsbeenderen van runderen. Dat is de samenstelling van de bottenvloer die onze archeologen in december 2024 vonden aan de Achterdam 7. Om meer over deze bijzondere vloer te weten te komen, zijn 22 van de botten onderworpen aan specialistisch onderzoek. Daaruit blijkt onder meer dat de vloer waarschijnlijk al in de vijftiende eeuw is aangelegd. En dat de botten zijn gebruikt van meer dan dertig runderen.

Dat de totale bottenvloer bestaat uit de botten van minimaal dertig runderen, is te zien aan de verdeling van linker- en rechterbotten. Uit het onderzoek bleek dat het zowel koeien als stieren waren en dat de dieren ouder waren dan twee jaar. Bijna alle botten hebben zichtbare sporen van slacht en bewerking. Ze zijn doorgezaagd en soms zitten er snij- of haksporen op. Daaruit kun je opmaken dat het om hergebruikt slachtafval gaat.

“Toen deze bottenvloer werd ontdekt, was het meteen wereldnieuws,” vertelt Jan Hoekzema, wethouder erfgoed. “Deze ontdekking laat zien hoe het verleden letterlijk onder onze voeten ligt. Het vertelt een verhaal van vakmanschap, hergebruik en het dagelijkse leven van toen. Door de vloer zichtbaar te maken onder een transparante vloer, brengen we dat verhaal opnieuw tot leven. Weer een mooie manier om ons te verbinden met het verleden van de stad.”

Aangelegd in de vijftiende eeuw

Om de ouderdom van de bottenvloer vast te stellen zijn enkele botfragmenten onderzocht met zogeheten radiokoolstofdatering. Het resultaat bevestigde het vermoeden van onze archeologen dat de vloer waarschijnlijk in de vijftiende eeuw is aangelegd. En daarmee past de bottenvloer goed binnen de laatmiddeleeuwse ontwikkeling van de stad Alkmaar.

Gesleten door leren schoenen

Een belangrijk onderdeel van het onderzoek was het slijtage- en gebruikssporenonderzoek. Op veel botten zijn duidelijke slijtagesporen aangetroffen. Zoals afgeronde randen, een glad gepolijst oppervlak en korte krasjes in verschillende richtingen. Die sporen zie je vooral op de delen van de botten die het meest uitstaken. Om beter te begrijpen hoe deze sporen zijn ontstaan, is een experiment gedaan. Er werd een kleine bottenvloer nagebouwd waar de onderzoekers overheen zijn gaan lopen met leren schoenen. De sporen die daarbij ontstonden, bleken sterk overeen te komen met de slijtage op de archeologische botten. Op basis hiervan concluderen de onderzoekers dat de bottenvloer open heeft gelegen en daadwerkelijk op is gelopen. Hij was dus niet afgedekt met een andere vloer.

Bottenvloeren zijn zeldzaam

Als we de Alkmaarse vondst vergelijken met andere vondsten, blijkt dat bottenvloeren zeldzaam zijn. En als ze al in Nederland voorkomen, dan vooral in Noord-Holland. Ze komen meestal uit de vijftiende en zestiende eeuw en lijken onderdeel te zijn van een regionale traditie waarin botten werden hergebruikt als bouwmateriaal. Botten waren toen goedkoop en ruim beschikbaar. En ze konden zorgen voor een stevige en goed drainerende vloer.

Eén vraag blijft open

“Bij elkaar geven deze onderzoeksresultaten een bijzonder inkijkje in het dagelijks leven en het creatieve hergebruik van materialen in laatmiddeleeuws Alkmaar”, geeft archeoloog Nancy de Jong aan: “Er staat alleen nog wel één vraag open waar we geen antwoord op hebben gekregen. Dat is de vraag in wat voor soort omgeving de Alkmaarse bottenvloer werd gebruikt. Was dat bijvoorbeeld in een huiselijke sfeer of in een ambachtelijke omgeving? Zoals de werkplek van een slachter of leerbewerker? Daar zullen we waarschijnlijk nooit met zekerheid achterkomen.”

Bottenvloer bewaard

In het monumentale pand aan de Achterdam 7 zit nu de GGD met het Centrum voor Sekswerkers. De middeleeuwse bottenvloer is met de nieuwe invulling van het pand bewaard gebleven. Er is een glazen vloer overheen gelegd, zodat de vloer ook in de toekomst een zichtbare herinnering blijft aan vroeger tijden.